Emerytury w PRL-u. Zobacz, jak żyli seniorzy i kto miał prawo do emerytury

OPRAC.:
Anna Bartosiewicz
Anna Bartosiewicz
Narodowe Archiwum Cyfrowe, Emerytka Kazimiera Ciborowska podczas szydełkowania
Emerytura to upragnione świadczenie wielu Polaków. A jak wyglądało w PRL-u? Przytaczamy krótką historię polskich emerytur przed 1989 rokiem.

Emerytury Polaków żyjących w czasach Polski Rzeczpospolitej Ludowej różniły się od świadczeń wypłacanych współczesnym emerytom. Zalążki powojennego systemu emerytalnego zaczęły powstawać już w czasach Rzeczpospolitej Polskiej (1944–1952). Dekret o organizacji ubezpieczeń społecznych pojawił się w Dzienniku Ustaw w 1944 r., a więc rok przed zakończeniem II wojny światowej.

Emerytury w latach 40.

W latach 40. mało który emeryt traktował emeryturę jak źródło utrzymania. W latach 1946-48 świadczenia emerytalne stanowiły równowartość kilkunastu procent wynagrodzenia, a mieszkańcy wsi w ogóle nie mogli liczyć na świadczenia rentowo-emerytalne. Osoby żyjące na wsi polegały na własnych produktach rolnych.

Emerytury w latach 50.

W pierwszej połowie lat 50. emerytury nadal były głodowe. Do 1951 r. Polacy otrzymywali dwuelementowe emerytury. W ich skład wchodziła kwota zasadnicza, obliczona na podstawie średnich zarobków ogółem oraz część składowa uzależniona od indywidualnych wynagrodzeń w trakcie kariery zawodowej.

W PRL-u (1952–1989) polityka społeczna odgrywała ważną rolę. W 1951. r przeprowadzono reformę emerytalną i zmieniono sposób obliczania wysokości emerytury. Od tej pory na wartość świadczenia wpływ miała liczba przepracowanych lat.
Do 1954 r. służba cywilna, obejmująca osoby zatrudnione na stanowiskach urzędniczych w administracji rządowej, miała swój oddzielny system emerytalny. Po jego likwidacji w dalszym ciągu inna polityka emerytalna obowiązywała służby mundurowe i kolejarzy. Powszechny system emerytalny nie obejmował:

  • żołnierzy
  • milicjantów
  • pracowników służby więziennej
  • pracowników UB (Urzędu Bezpieczeństwa)
  • kolejarzy

Swój własny system ubezpieczeń emerytalnych mieli także rolnicy, m.in. osoby zrzeszone w PGR-ach, czyli państwowych gospodarstwach rolnych. (Do 1988 r. ponad 50% środków przeznaczanych przez państwo na inwestycje w rolnictwie pochłaniały właśnie PGR-y.). Specjalny system zabezpieczeń społecznych obejmował:

  • rolników indywidualnych
  • rolników zrzeszonych w spółdzielniach

Sytuacja emerytów poprawiła się dopiero w 1958 r., kiedy przeprowadzono pierwszą, dużą reformę emerytalną. W 1958 r. przeciętna emerytura stanowiła już równowartość ok. 40% średniej pensji.

W latach 60. emeryci wreszcie mogli pozwolić sobie na to, aby żyć z emerytury. Mimo to model utrzymywania się ze świadczenia emerytalnego upowszechnił się dopiero w latach 70. Obecnie liczne grono emerytów z niechęcią myśli o pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Emerytury dzisiaj i jutro

Wielu pracowników czeka z utęsknieniem na osiągnięcie wieku emerytalnego. Ale czy aby na pewno będzie tak różowo? Od lat ZUS ostrzega, że nie ma komu pracować na nasze przyszłe świadczenia emerytalne. W Polsce przybywa osób w wieku emerytalnym, a na jedną osobę pracującą będzie przypadać coraz większa liczba emerytów. Co to oznacza? Tracące z biegiem lat na wartości świadczenia emerytalne (np. z podwyżkami poniżej inflacji).

W 2019 r. stopa zastąpienia, a więc wysokość świadczenia w stosunku do ostatniego wynagrodzenia, wynosiła ok. 56%. Zakład Ubezpieczeń Społecznych szacuje jednak, że do 2040 r. stopa zastąpienia spadnie do 40%, a za 40 lat (w 2060 r.) wyniesie zaledwie 30%.

Na wartości będą tracić nie tylko świadczenia emerytalne, ale również zapomogi dla seniorów, np. „Emerytura Plus”. Będzie się tak działo za sprawą inflacji, czyli wzrostu cen towarów i usług. Już teraz podwyżki emerytur najuboższych seniorów pobierających świadczenia emerytalne są mało odczuwalne ze względu na inflację.

Za 30 lat co trzeci Polak będzie w wieku przekraczającym 65 lat. W 2020 r. na 100 pracowników przypadały 32 osoby w wieku emerytalnym, w 2030 r. będzie to już 37 emerytów, w 2040 – 38 seniorów, a w 2050 – aż 52 emerytów do opłacenia ze składek odprowadzanych przez 100 pracowników. Trudno więc powiedzieć, że problem starzejącego się społeczeństwa i niskiego wieku emerytalnego nie dotyczy emerytów – dotyczy on nas wszystkich i wszyscy będziemy płacić ze decyzje rządu.

Przy okazji warto pamiętać, że emerytury w Polsce rosną stosunkowo wolno. Pod tym względem liderami w Europie są: Włochy, Grecja i Hiszpania. Co ciekawe, żadne państwo europejskie nie ponosi tak wysokich wydatków na emerytury jak Włochy i Grecja, biorąc pod uwagę odsetek PKB przeznaczany na cele emerytalne. Wydatki na emerytury pochłaniają ok. 16% PKB we Włoszech i Grecji, podczas gdy w naszym kraju na emerytury trzeba przeznaczyć ok. 12% PKB.

Co powinien zawierać idealny profil na LinkedIn?

Wideo

Materiał oryginalny: Emerytury w PRL-u. Zobacz, jak żyli seniorzy i kto miał prawo do emerytury - Strefa Biznesu

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3