Aleksander Woyde, budowniczy koszar w Skierniewicach. Oraz jego brat Karol

Andrzej KrysiakZaktualizowano 
Generał piechoty Imperium Rosyjskiego Karol Woyde, brat Aleksandra. Fot. z atelier Waleriana Twardzickiego w Warszawie
Generał piechoty Imperium Rosyjskiego Karol Woyde, brat Aleksandra. Fot. z atelier Waleriana Twardzickiego w Warszawie źródło: fotoretrorus
W tym roku mija 130 lat od śmierci Aleksandra Jana Woyde, znakomitego architekta Warszawy z drugiej połowy XIX wieku. Współpracował z tak znakomitymi architektami jak Adam Oczkowski, Władysław Marconi czy Karol Kozłowski. Mało kto dziś jednak pamięta, że był on również projektantem i budowniczym skierniewickich koszar przy ulicy Batorego.

Aleksander Jan Woyde urodził się w 1834 roku w Warszawie jako najmłodszy z trzech synów lekarza, profesora Uniwersytetu Warszawskiego, wolnomularza Maurycego Bogusława Woyde oraz Celestyny z Labesiusów, kalwinistów. Był bratem generała piechoty Imperium Cesarstwa Rosyjskiego Karola Augusta i nieznanego bliżej historykom najstarszego z braci, Maurycego. Uczęszczał do Instytutu Szlacheckiego w Warszawie (mieścił się w gmachu obecnego sejmu). Po zakończeniu nauk w Instytucie studiował do 1857 roku na wydziale architektury warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, po czym podjął pracę jako aplikant w Radzie Budowniczej ówczesnego odpowiednika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Wybudował około 300 budynków w stolicy, m.in. własną kamienicę przy ul. Hożej 32, przebudował też kamienicę Wesslów. Większość z nich uległa zniszczeniu w latach 1939 i 1944, w czasie powstania warszawskiego.

Otrzymywał także zamówienia rządowe na restaurację zabytków warszawskich, m. in. odbudował uszkodzony przez pożar pałac Na Wyspie. W wieku lat 43 został mianowany budowniczym powiatu warszawskiego, a trzy lata później, w roku 1870, budowniczym przy rządzie gubernialnym w Warszawie. Funkcja ta dawała wiele szerszych możliwości i samorealizacji również poza granicami stolicy. W ten sposób trafił do Skierniewic, gdzie zatrudniony został jako naczelny architekt i budowniczy skierniewickich koszar przy ul. Batorego. Same Skierniewce w drugiej połowie XIX wieku były niewielkim sennym miasteczkiem. Nieco ożywienia w życie lokalnej społeczności wniosła budowa w 1845 roku kolei żelaznej.

Powstanie linii kolejowej od Moskwy do Wiednia i przebiegającej przez Skierniewice oraz Warszawę dało możliwość łatwego przemieszczania się ludności cywilnej, towarów i usług, ale także wojska. Położenie centralnie pomiędzy Łodzią i Warszawa i bliskość linii kolejowej sprzyjało utworzeniu niewielkiego rosyjskiego garnizonu w Skierniewicach.

W latach 1831-1863 siły miejscowego garnizonu nie były wielkie i składały się wyłącznie z wojska rosyjskiego. Na przykład w chwili wybuchu powstania listopadowego, po częściowym wzmocnieniu, garnizon liczył półtorej roty piechoty i pół sotni Kozaków. Eskalacja działań wojennych spowodowała kolejne zwiększenie liczebności wojska. W początkowej fazie stacjonowały tu cztery roty piechoty rosyjskiej. W miesiąc później było tu już pięć rot. Skierniewicki pałac był w tym czasie siedzibą sztabu Kijowskiego Pułku Grenadierów, a ogólny stan wojska wynosił 1.300 osób.

Od 1865 roku w mieście stacjonował rosyjski 2. batalion strzelców konnych, przemianowany w 1888 roku na pułk (przeniesiony ze Skierniewic latem 1892 roku do Połocka) oraz 3. bateria artylerii lekkokonnej. Dowódcą 2. batalionu strzelców konnych w Skierniewicach w latach 1873-1876 był płk Mikołaj von Cejmern.

Wojsko kwaterowało głównie w skierniewickim pałacu carskim i prywatnych kwaterach. Tak dużej ilości wojska dawny pałac prymasowski nie mógł pomieścić.

Problem kwaterunku stał się więc sprawą niezwykle pilną. Stało się to również powodem dość częstych wystąpień magistratu o wybudowanie w mieście koszar. Dochodziło także do sporów pomiędzy żołnierzami a mieszczanami, zwłaszcza na tle kwaterunku w domach prywatnych. Jednak władze zwlekały z podjęciem decyzji. Dopiero pod koniec lat 60. XIX w., wraz z utworzeniem w mieście siedziby powiatu, wybudowano kilka budynków koszarowych.

W pierwszym etapie budowy koszary były małe. Około 1883 roku stanowiły one zaledwie jeden budynek mieszkalny, stajnię i dwa budynki gospodarcze. Koszary usytuowane były od strony zachodniej miasta, za dawną ulicą Stodolną (dziś okolice ul. Batorego i ul.1 Maja).

Z chwilą utworzenia w latach 1882-1883 bloku państw centralnych i zawarcia sojuszu francusko-rosyjskiego w całym Królestwie Polskim przystąpiono do rozbudowy sił zbrojnych. Koszary powstawały w każdym większym mieście polskim. Tak było i w Skierniewicach.

W latach 1885-1895 przystąpiono do rozbudowy koszar na terenach przyległych od północy do placów stodolnych, od zachodu zaś i południa opartych o rzekę Łupię.

Koszary wzniesione według projektu architekta Aleksandra Jana Woyde stanowiły duży kompleks ośmiu budynków mieszkalnych, stajni, magazynów i kilku budynków gospodarczych w tym dawnego szpitala wojskowego (obecnie muzeum), z których ogromna większość zachowała się do dnia dzisiejszego.

Woyde był nie tylko projektantem, ale również faktycznym nadzorcą i kierownikiem budowy. Budynki zbudowane były z wysokiej klasy czerwonej cegły.
W nowo wybudowanych koszarach w 1892 roku rozlokował się 38. Tobolski Pułk Piechoty z 10. Dywizji Piechoty z V Korpusu Armii. Pułk ten niechlubnie zapisał się w naszej historii. To m.in. żołnierze pułku wspólnie z sołdatami 39. Tomskiego Pułku Piechoty z Łowicza krwawo tłumili rewolucyjne rozruchy w Łodzi w 1906 roku. Po odejściu pułku ze Skierniewic w czerwcu 1910 roku do Niżnego Nowgorodu, w jego miejsce do skierniewickich koszar przybył 31. Alekspopolski Pułk Piechoty. Po II wojnie światowej od 1949 r. przez 40 lat stacjonował tu 2. Berliński Puk Piechoty.

Koszary zbudowane przez Rosjan i zaprojektowane przez Aleksandra Jana Woyde zachowały się do dziś w większości w stanie prawie nienaruszonym, poza budynkiem koszarowo- mieszkalnym usytuowanym przy ul. Batorego i spalonym w 1939 r. i kilkoma budynkami gospodarczymi.

Myliłby się jednak ten, kto sądziłby, że funkcja budowniczego koszar w Skierniewicach była czymś naturalnym i oczywistym. Nic z tych rzeczy. Było to możliwe dzięki protekcji jego starszego brata, generała piechoty Karola Augusta Woyde, który pełnił wówczas stanowisko dowódcy 10. Dywizji Piechoty Imperium Rosyjskiego, i który zabiegał u rosyjskich władz wojskowych o budowę nowych koszar w Skierniewicach dla 38. Tobolskiego Pułku Piechoty wchodzącego w skład tej dywizji.

Karol August Woyde, brat Aleksandra Jana, to postać tyleż intrygująca, co i tragiczna. I choć był niewątpliwie inicjatorem budowy skierniewickich koszar, to w historii Polski zapisał się niechlubnie.

Urodził się 21 czerwca 1833 roku w Warszawie. Uczęszczał do Instytutu Szlacheckiego w Warszawie, po ukończeniu tej szkoły wybrał żołnierkę i udał się na dalsze studia do Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu.

Karol August Woyde zrobił imponującą karierę w carskiej armii: został przewodniczącym komisji historycznej sztabu generalnego, członkiem komitetu naukowego Ministerstwa Wojny, odznaczony licznymi orderami rosyjskimi.

Wziął czynny udział w tłumieniu powstania styczniowego, odznaczył się zwłaszcza w walkach przeciwko powstańcom pod Bolimowem, za co w 1866 roku został awansowany do stopnia podpułkownika i odznaczony medalem „Za stłumienie polskiego powstania 1863 r.”

W 1867 roku, w stopniu pułkownika, został dowódcą 8. moskiewskiego pułku grenadierów, w 1873 roku asystentem szefa sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego. Do stopnia generała majora awansowany w 1874 roku, po czym został szefem sztabu Orenburskiego Okręgu Wojskowego. W latach 1881-1890 pełnił funkcję szefa sztabu Warszawskiego Okręgu Wojskowego, nadzorował budowę Cytadeli Warszawskiej. Od 1900 był generałem-lejtnantem i dowódcą najpierw 2., a następnie 10. Dywizji Piechoty Imperium Rosyjskiego. W 1903 roku został awansowany do stopnia generała piechoty w dyspozycji ministra wojny.
Poza wojskowością miał wiele innych zainteresowań. Był autorem pisanych po rosyjsku licznych prac z dziedziny historii wojskowości, które były tłumaczone na niemiecki, francuski i japoński. Przetłumaczył w 1902 roku na rosyjski sławne dzieło Clausewitza „O wojnie”.

Podobnie jak jego rodzice i bracia był kalwinem. Wielokrotny prezes synodu Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Królestwie Polskim. Dwukrotnie żonaty: z Aleksandrą von Patkull (zm. 1873 r.) i z Antoniną Andrault de Langeron, z którą miał dwie córki. Zmarł 28 października 1905 r. w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu kalwińskim w Warszawie. Był Polakiem w służbie zaborcy rosyjskiego. Do historii naszego miasta przejdzie głównie jako ten, który walczył przeciwko powstańcom styczniowym.
Brat Karola Augusta Woyde, architekt Aleksander Jan, był żonaty z młodszą od siebie o 13 lat katoliczką Antoniną z Paszkowskich (1847-1925). Zmarł 28 października 1889 roku Warszawie w wieku 55 lat. Pochowany wraz z synami Witoldem (1871-1946) oraz Wacławem (1875-1957), długoletnim członkiem synodu ewangelicko-reformowanego i badaczem dziejów reformacji w Polsce, na cmentarzu ewangelicko-reformowanym (kalwińskim) w Warszawie przy ul. Żytniej 42.

Do dnia dzisiejszego zachowały się w różnym stanie nagrobki zarówno Karola, jak i Aleksandra Woyde. Jednakże ostatni z nich zasługuje na pamięć skierniewiczan. Pozostawił bowiem po sobie żywą pamiątkę - piękny kompleks koszarowy, który pomimo likwidacji garnizonu, służy dziś lokalnej społeczności dla celów dydaktyczno- naukowych i kulturalnych.

polecane: Komentarze ze sztabów wyborczych po ogłoszeniu wyników sondażowych

Wideo

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3